unhali til : उन्हाळी हंगामात तीळ हे एक उत्तम पीक आहे, जे कमी पाण्यातही चांगले उत्पादन देऊ शकते. गजानन जाधव यांच्या अनुभवी सल्ल्यानुसार, योग्य व्यवस्थापन केले तर शेतकऱ्यांना भरघोस नफा मिळू शकतो. या लेखात आम्ही तीळ पिकाच्या संपूर्ण व्यवस्थापनाबाबत सविस्तर चर्चा करणार आहोत. हे मार्गदर्शन १००% व्यावहारिक आणि शेतकऱ्यांच्या गरजेनुसार तयार करण्यात आले आहे. चला तर मग, उन्हाळी तीळ लागवडीपासून कापणीपर्यंतच्या प्रत्येक टप्प्याची माहिती घेऊया.
हवामान आणि जमिनीची योग्य निवड
गजानन जाधव यांच्या मतानुसार, सध्याच्या कमी होत जाणाऱ्या थंडीमुळे उन्हाळी तीळ पेरणीसाठी आदर्श वातावरण निर्माण झाले आहे. हे पीक उष्ण आणि कोरड्या हवामानात चांगले वाढते, पण अतिउष्णता किंवा अतिपावसापासून बचाव करावा लागतो. जमिनीबाबत बोलायचे तर, पाण्याचा चांगला निचरा होणारी माती निवडावी. मध्यम ते भारी किंवा अगदी हलकी मातीही चालेल, पण पाणी साचून राहण्याची शक्यता असलेली जागा टाळावी. जाधव साहेब सांगतात की, जमिनीची मशागत व्यवस्थित करणे आवश्यक आहे. माती भुसभुशीत आणि सुपीक असावी, कारण तिळाचे बीज अतिशय बारीक असते आणि ते योग्य रीतीने रुजण्यासाठी मातीची तयारी महत्त्वाची ठरते. पेरणीपूर्वी जमिनीत पुरेशी सेंद्रिय खते मिसळून मातीची सुपीकता वाढवावी.
बीज निवड आणि प्रक्रिया: यशाची पहिली पायरी
उत्तम उत्पादनासाठी दर्जेदार बीज निवडणे हे प्राथमिक आहे. गजानन जाधव यांच्या टिप्सनुसार, प्रमाणित आणि रोगप्रतिरोधक वाण निवडावेत, जसे की टीएलटी-८, जेएलटी-४०८ किंवा स्थानिक अनुकूल वाण. बीज दर हेक्टरी ४-५ किलो पर्यंत असावा. पेरणीपूर्वी बीजावर फंगीसाइडची प्रक्रिया करावी, जेणेकरून बीजजन्य रोग टाळता येतील. बीजाला रायझोबियम कल्चर मिसळून नत्र स्थिरीकरण वाढवता येते, ज्यामुळे खताचा खर्च कमी होतो. हे छोटे बदल मोठ्या उत्पादनात फरक आणतात.
पेरणी पद्धत आणि वेळ: वेळेची काळजी घ्या
उन्हाळी तीळाची पेरणी फेब्रुवारी ते मार्च महिन्यात करावी, जेणेकरून कापणी मे-जून पर्यंत होईल. गजानन जाधव सांगतात की, पेरणीची ओळी ३०-४५ सेमी अंतरावर आणि बीज २-३ सेमी खोलवर पेरावे. ड्रिल किंवा हाताने पेरणी करता येते, पण एकसमान रुजवटासाठी मशिनचा वापर उत्तम. पाण्याची उपलब्धता असल्यास सिंचनाची व्यवस्था करावी. सुरुवातीला हलके पाणी देऊन बीज रुजवावे.
खत आणि पोषण व्यवस्थापन: संतुलित आहार द्या
तीळ पिकाला नत्र, स्फुरद आणि पोटॅशची गरज असते. जाधव यांच्या सल्ल्यानुसार, पेरणीवेळी २०:४०:२० एनपीके खत हेक्टरी द्यावे. त्यानंतर १५-२० दिवसांनी नत्राचे टॉप ड्रेसिंग करावे. सेंद्रिय खतांचा वापर, जसे की कंपोस्ट किंवा वर्मीकंपोस्ट, मातीची सुपीकता टिकवून ठेवतो. सूक्ष्म पोषक तत्वे जसे झिंक आणि सल्फर यांची कमतरता असल्यास स्प्रे करावे. हे पिकाच्या वाढीला चालना देते आणि दाण्यांची गुणवत्ता सुधारते.
पाणी व्यवस्थापन: कमी पाण्यात जास्त उत्पादन
उन्हाळी तीळ हे कमी पाणी घेणारे पीक आहे, पण योग्य सिंचन आवश्यक. गजानन जाधव यांच्या अनुभवानुसार, पेरणीनंतर ४-५ सिंचन पुरेसे असतात. पहिले पाणी रुजवटानंतर, नंतर फुलोरा आणि दाणे भरण्याच्या वेळी द्यावे. ठिबक सिंचन पद्धतीचा वापर केल्यास पाणी वाचते आणि उत्पादन वाढते. अतिपाणी टाळावे, नाहीतर मुळे सडण्याची शक्यता असते.
कीड आणि रोग नियंत्रण: सतर्क राहा
तीळ पिकावर लीफ स्पॉट, रूट रॉट आणि एफिड्स सारख्या कीडींचा हल्ला होऊ शकतो. जाधव साहेब सांगतात की, एकात्मिक कीड व्यवस्थापन (IPM) अवलंबावे. रासायनिक कीटकनाशकांऐवजी जैविक पर्याय, जसे नीम तेल किंवा ट्रायकोडर्मा, वापरावेत. नियमित निरीक्षण करून लवकर उपाययोजना कराव्यात. हे उत्पादनातील नुकसान कमी करते.
कापणी आणि साठवण: शेवटचा टप्पा योग्य करा
तीळ पिक ९०-१०० दिवसांत तयार होते. कॅप्सूल पिवळे पडल्यावर कापणी करावी. गजानन जाधव यांच्या टिप्सनुसार, सकाळी कापणी करून सावलीत वाळवावे. दाणे काढल्यानंतर ८-१०% आर्द्रता असल्यास साठवावेत. योग्य साठवणुकीमुळे दाण्यांची गुणवत्ता टिकते आणि बाजारभाव चांगला मिळतो.
यशस्वी शेतीसाठी टिप्स
गजानन जाधव यांच्या मार्गदर्शनाने उन्हाळी तीळ पिकाचे व्यवस्थापन करणे सोपे आणि फायदेशीर ठरते. योग्य नियोजन, वेळेवर काळजी आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर केल्यास हेक्टरी ८-१० क्विंटल उत्पादन सहज मिळू शकते. शेतकरी बंधूंनी या टिप्सचा अवलंब करून आपली शेती उज्ज्वल करावी. अधिक माहितीसाठी आमच्या ब्लॉगला भेट द्या आणि कमेंटमध्ये तुमचे अनुभव शेअर करा.
