Sunflower Cultivation : उन्हाळी सूर्यफुल हे एक कमी कालावधीचे पीक आहे, जे तेलबिया पिकांमध्ये महत्त्वाचे स्थान पटकावते. योग्य लागवड पद्धतीचा अवलंब केल्यास या पिकापासून चांगले उत्पादन मिळवता येते. या लेखात आम्ही उन्हाळी सूर्यफुलाच्या लागवडीबाबत सविस्तर माहिती देणार आहोत, ज्यात जमीन निवड, बीज प्रक्रिया, खत व्यवस्थापन आणि इतर महत्त्वाच्या बाबींचा समावेश आहे. हे मार्गदर्शन शेतकऱ्यांना भरघोस उत्पादन मिळवण्यासाठी उपयुक्त ठरेल.
योग्य जमीन निवडणे: यशाची पहिली पायरी
उन्हाळी सूर्यफुलाच्या लागवडीसाठी मध्यम ते भारी माती उत्तम असते. या मातीमध्ये चांगली निचरा व्यवस्था असणे आवश्यक आहे, जेणेकरून पाणी साचून राहणार नाही. पाणी साचणाऱ्या किंवा आम्लयुक्त माती टाळावी, कारण अशा मातीमध्ये मुळे योग्य वाढू शकत नाहीत आणि उत्पादन कमी होते. योग्य जमीन निवडल्याने पिकाची वाढ चांगली होऊन रोगांचा प्रादुर्भाव कमी होतो.
लागवडीचा योग्य काळ आणि पद्धत
उन्हाळी सूर्यफुलाची लागवड फेब्रुवारीच्या पहिल्या आठवड्यात करणे आदर्श आहे. या काळात हवामान अनुकूल असते, ज्यामुळे पिकाची वाढ वेगवान होते.
- अंतर: मध्यम मातीमध्ये ४५ x ३० सेमी अंतर ठेवावे, तर भारी माती किंवा संकुचित वाणांसाठी ६० x ३० सेमी अंतर योग्य आहे.
- लागवड पद्धत: बीज ड्रिल वापरून दोन ओळींमध्ये लागवड करावी. यामुळे बीज आणि खत एकाच वेळी टाकता येते. बीज ५ सेमीपेक्षा खोल टाकू नये. बागायती शेतात रिज आणि फरो पद्धतीने लागवड करावी.
या पद्धतींमुळे पिकाची एकसमान वाढ होते आणि उत्पादन वाढते.
बीज दर आणि योग्य वाण
- बीज दर: सुधारित वाणांसाठी प्रति हेक्टर ८ ते १० किलो बीज पुरेसे आहे. संकरित वाणांसाठी ५ ते ६ किलो प्रति हेक्टर.
- योग्य वाण: सुधारित वाणांमध्ये फुले भास्कर, भानु आणि एसएस ५६ चांगले आहेत. उन्हाळी लागवडीसाठी संकरित वाण जसे की केबीएसएच ४४, फुले रवीराज आणि एमएसएफएच १७ निवडावे. हे वाण उच्च उत्पादन देणारे, तणाव सहनशील आणि उन्हाळ्यात चांगले परिणाम देणारे आहेत.
बीज प्रक्रिया: रोगांपासून संरक्षण
बीज प्रक्रिया ही लागवडीची महत्त्वाची प्रक्रिया आहे. स्क्लेरोटिनिया रॉट (उमर रोग) पासून संरक्षणासाठी थिराम २ ते २.५ ग्रॅम प्रति किलो बीज वापरावे. त्यानंतर अॅझोटोबॅक्टर २५ ग्रॅम प्रति किलो आणि फॉस्फेट विरघळवणाऱ्या जीवाणू २५ ग्रॅम प्रति किलो वापरून बीज प्रक्रिया करावी. यामुळे उगवण चांगली होते आणि पिकाची वाढ जोमदार राहते. लागवडीपूर्वी ही प्रक्रिया करणे आवश्यक आहे.
खत व्यवस्थापन: पोषक तत्त्वांची काळजी
खतांचा वापर माती परीक्षणावर आधारित असावा, जेणेकरून अतिरिक्त किंवा कमी खत टाळता येईल. सामान्य शिफारसीनुसार बागायती पिकांसाठी प्रति हेक्टर ६० किलो नायट्रोजन, ३० किलो फॉस्फरस आणि ३० किलो पोटॅशियम द्यावे.
- अर्धे नायट्रोजन, पूर्ण फॉस्फरस आणि पूर्ण पोटॅशियम लागवडीवेळी द्यावे.
- उर्वरित नायट्रोजन पहिल्या निंदणी नंतर (लागवडीनंतर एक महिन्याने) द्यावे.
- सल्फरची कमतरता असल्यास २० किलो सल्फर प्रति हेक्टर शेणखताद्वारे लागवडीवेळी द्यावे.
योग्य खत व्यवस्थापनामुळे पिकाची वाढ सुधारते आणि उत्पादनात वाढ होते.
उन्हाळी सूर्यफुलाची लागवड ही शेतकऱ्यांसाठी फायदेशीर ठरू शकते, जर योग्य पद्धतींचा अवलंब केला. वरील मार्गदर्शनाचे पालन केल्यास भरपूर उत्पादन मिळवणे शक्य आहे. अधिक माहितीसाठी कृषी तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या आणि माती परीक्षण करून निर्णय घ्या.
